آیا حجامت می‌تواند به درمان سرطان کمک کند یا انجام آن برای بیماران مبتلا به سرطان خطرناک است؟

«اگر حجامت خون فاسد را از بدن خارج می‌کند، پس آیا می‌تواند سلول‌های سرطانی را نیز از بین ببرد؟»

حجامت و سرطان یکی از پرجستجوترین موضوعات در حوزه درمان‌های مکمل است و بسیاری از بیماران می‌خواهند بدانند آیا این روش می‌تواند به درمان سرطان کمک کند یا ممکن است خطراتی به همراه داشته باشد.

این سؤال یکی از پرتکرارترین پرسش‌هایی است که بیماران مبتلا به سرطان و خانواده‌های آن‌ها مطرح می‌کنند. در سال‌های اخیر، با افزایش علاقه به طب سنتی و درمان‌های مکمل، بسیاری از افراد به دنبال روش‌هایی هستند که بتواند در کنار درمان‌های رایج پزشکی به بهبود وضعیت آن‌ها کمک کند. در این میان، حجامت یکی از شناخته‌شده‌ترین روش‌های طب سنتی است که گاهی ادعاهای مختلفی درباره تأثیر آن بر سرطان مطرح می‌شود.

بر اساس آمارهای جهانی، سالانه میلیون‌ها نفر در سراسر جهان به سرطان مبتلا می‌شوند و این بیماری همچنان یکی از مهم‌ترین علل مرگ‌ومیر به شمار می‌رود. پیشرفت‌های چشمگیر در جراحی، شیمی‌درمانی، پرتودرمانی، ایمونوتراپی و درمان‌های هدفمند باعث افزایش امید به زندگی بسیاری از بیماران شده است، اما هم‌زمان علاقه به درمان‌های مکمل نیز رو به افزایش است.

با این حال، هر روش مکملی لزوماً بی‌خطر یا مؤثر نیست. برخی مداخلات ممکن است هیچ فایده اثبات‌شده‌ای نداشته باشند و حتی در شرایط خاص، روند درمان سرطان را با خطراتی مانند عفونت، خونریزی یا تأخیر در درمان استاندارد همراه کنند. به همین دلیل، بررسی علمی و بی‌طرفانه نقش حجامت در بیماران سرطانی اهمیت زیادی دارد.

در این مقاله، بر اساس جدیدترین شواهد علمی، راهنماهای معتبر بین‌المللی و مطالعات منتشرشده تا سال ۲۰۲۶، به این پرسش پاسخ می‌دهیم که آیا حجامت واقعاً در درمان یا پیشگیری از سرطان نقشی دارد، انجام آن برای چه بیمارانی می‌تواند خطرناک باشد و چه روش‌های مکمل ایمن‌تر و مبتنی بر شواهد برای بهبود کیفیت زندگی بیماران سرطانی توصیه می‌شوند.

اگر فرصت مطالعه کل مقاله را ندارید، این بخش مهم‌ترین نکات را در کمتر از یک دقیقه به شما ارائه می‌دهد.

• هیچ شواهد علمی معتبر و باکیفیتی نشان نداده است که حجامت بتواند سرطان را درمان یا کوچک کند.
• هیچ راهنمای معتبر بین‌المللی مانند NCCN، ASCO، ESMO یا WHO حجامت را به‌عنوان درمان سرطان توصیه نمی‌کند.
• حجامت نباید جایگزین جراحی، شیمی‌درمانی، پرتودرمانی، ایمونوتراپی یا سایر درمان‌های استاندارد سرطان شود.
• در بیماران مبتلا به سرطان، به‌ویژه هنگام کاهش پلاکت، نوتروپنی یا کم‌خونی، حجامت می‌تواند خطر خونریزی و عفونت را افزایش دهد.
• در حال حاضر شواهد کافی برای اثبات نقش حجامت در پیشگیری از سرطان نیز وجود ندارد.
• اگر بیمار تمایل به استفاده از درمان‌های مکمل دارد، لازم است پیش از انجام حجامت با پزشک یا انکولوژیست خود مشورت کند.
• روش‌های مکملی مانند ورزش متناسب، تغذیه سالم، حمایت روان‌شناختی، مدیتیشن و برخی مداخلات طب تلفیقی، شواهد علمی قوی‌تری برای بهبود کیفیت زندگی بیماران دارند.
• ادعاهایی مانند «خارج کردن خون آلوده»، «دفع سلول‌های سرطانی» یا «پاکسازی بدن از سرطان با حجامت» تاکنون در مطالعات علمی معتبر تأیید نشده‌اند.
• تصمیم‌گیری درباره استفاده از هر درمان مکمل باید بر اساس شرایط بیمار، نوع سرطان، مرحله بیماری و نظر تیم درمان انجام شود.

حجامت چیست و چگونه انجام می‌شود؟

حجامت یکی از قدیمی‌ترین روش‌های درمانی شناخته‌شده در جهان است که سابقه استفاده از آن به هزاران سال قبل در تمدن‌های مختلف از جمله ایران، چین، مصر و یونان باستان بازمی‌گردد. امروزه نیز این روش در برخی کشورها به‌عنوان یکی از درمان‌های مکمل مورد استفاده قرار می‌گیرد.

در طب سنتی، حجامت با هدف ایجاد تعادل در بدن، کاهش برخی علائم یا بهبود احساس عمومی بیمار انجام می‌شود. با این حال، مفهوم و فلسفه حجامت در طب سنتی با پزشکی مبتنی بر شواهد تفاوت دارد و بسیاری از ادعاهای مطرح‌شده درباره اثرات آن هنوز در مطالعات علمی معتبر تأیید نشده‌اند.

از دیدگاه پزشکی مدرن، حجامت یک درمان مکمل (Complementary Therapy) محسوب می‌شود، نه یک درمان اصلی. به این معنا که حتی اگر فردی تصمیم به انجام آن بگیرد، نباید جایگزین درمان‌های استاندارد مانند جراحی، شیمی‌درمانی، پرتودرمانی یا ایمونوتراپی شود.

نکته مهم این است که بسیاری از افراد تصور می‌کنند حجامت با «خارج کردن خون آلوده» باعث پاکسازی بدن می‌شود، اما در پزشکی مدرن مفهومی به نام «خون آلوده» وجود ندارد. خون خارج‌شده در حجامت از نظر ترکیب سلولی تفاوت معناداری با خون سایر قسمت‌های بدن ندارد و شواهد علمی نشان نداده‌اند که این فرآیند بتواند سموم یا سلول‌های سرطانی را از بدن حذف کند.

حجامت چگونه انجام می‌شود؟

در روش رایج حجامت، ابتدا پوست ضدعفونی می‌شود. سپس درمانگر با استفاده از لیوان‌های مخصوص، روی پوست خلأ یا مکش ایجاد می‌کند. این مکش می‌تواند به روش‌های مختلف مانند پمپ دستی، پمپ مکانیکی یا حرارت ایجاد شود.

در حجامت تر، پس از چند دقیقه، لیوان برداشته شده و با تیغ استریل، خراش‌های سطحی روی پوست ایجاد می‌شود. سپس لیوان دوباره روی همان ناحیه قرار می‌گیرد تا مقدار کمی خون خارج شود. در پایان، محل حجامت تمیز و پانسمان می‌شود.

این فرآیند معمولاً بین ۱۵ تا ۳۰ دقیقه طول می‌کشد، اما بسته به روش انجام و تعداد نواحی تحت درمان ممکن است زمان آن متفاوت باشد.

انواع حجامت

در کشورهای مختلف، تکنیک‌های متفاوتی برای حجامت وجود دارد، اما رایج‌ترین آن‌ها عبارت‌اند از:

حجامت خشک (Dry Cupping)

در این روش فقط مکش روی پوست ایجاد می‌شود و هیچ‌گونه برش یا خون‌گیری انجام نمی‌شود.

برخی افراد از حجامت خشک برای کاهش دردهای عضلانی یا احساس گرفتگی عضلات استفاده می‌کنند. مطالعات درباره اثربخشی این روش نتایج یکسانی نداشته‌اند و کیفیت بسیاری از پژوهش‌ها پایین یا متوسط ارزیابی شده است.

از آنجا که در این روش خون‌گیری انجام نمی‌شود، خطر خونریزی کمتر از حجامت تر است؛ با این حال، احتمال ایجاد کبودی، درد موضعی یا آسیب پوستی همچنان وجود دارد.

حجامت تر (Wet Cupping)

حجامت تر همان روشی است که بیشتر مردم آن را با عنوان «حجامت» می‌شناسند.

در این روش، پس از ایجاد خراش‌های سطحی، مقدار کمی خون خارج می‌شود.

همین مرحله خون‌گیری باعث می‌شود احتمال بروز عوارضی مانند:

• خونریزی
• عفونت
• انتقال بیماری‌های عفونی
• آسیب پوستی
• ایجاد اسکار (جای زخم)

نسبت به حجامت خشک بیشتر باشد؛ به‌ویژه اگر اصول استریلیزاسیون به‌درستی رعایت نشود.

حجامت متحرک (Moving Cupping)

در این تکنیک، ابتدا روی پوست روغن مالیده می‌شود و سپس کاپ روی پوست حرکت داده می‌شود.

این روش بیشتر در برخی مکاتب طب سنتی برای کاهش دردهای عضلانی یا افزایش انعطاف‌پذیری بافت نرم استفاده می‌شود.

حجامت آتشی و حجامت با پمپ

ایجاد خلأ داخل لیوان می‌تواند به دو روش انجام شود:

• استفاده از شعله (Fire Cupping)
• استفاده از پمپ دستی یا مکانیکی

امروزه به دلیل کنترل بهتر فشار و کاهش خطر سوختگی، استفاده از پمپ مکانیکی در بسیاری از مراکز رایج‌تر است.

حجامت از دیدگاه پزشکی چگونه عمل می‌کند؟

مکانیسم دقیق اثر حجامت هنوز به‌طور کامل مشخص نیست و بسیاری از فرضیه‌ها در حد نظریه باقی مانده‌اند. هیچ مکانیسم اثبات‌شده‌ای وجود ندارد که نشان دهد حجامت می‌تواند سلول‌های سرطانی را از بین ببرد یا رشد تومور را متوقف کند.

پژوهشگران چندین فرضیه درباره اثرات احتمالی حجامت مطرح کرده‌اند که مهم‌ترین آن‌ها عبارت‌اند از:

۱. افزایش جریان خون موضعی

مکش ایجادشده ممکن است باعث افزایش موقت جریان خون در پوست و بافت‌های سطحی شود. این تغییر معمولاً محدود به همان ناحیه است و به معنای بهبود خون‌رسانی به اندام‌های داخلی یا تومورها نیست.

۲. تحریک سیستم عصبی

برخی مطالعات پیشنهاد کرده‌اند که تحریک گیرنده‌های پوستی ممکن است باعث کاهش موقت احساس درد از طریق فعال شدن مسیرهای عصبی شود؛ مشابه آنچه در برخی روش‌های فیزیوتراپی یا طب سوزنی مشاهده می‌شود.

۳. آزاد شدن برخی مواد ضد درد

در بعضی پژوهش‌ها افزایش موقت ترشح اندورفین‌ها و برخی واسطه‌های عصبی پس از حجامت گزارش شده است، اما نتایج مطالعات یکسان نیست و این یافته‌ها هنوز برای نتیجه‌گیری قطعی کافی نیستند.

۴. تغییرات التهابی

برخی مطالعات آزمایشگاهی تغییراتی در بعضی نشانگرهای التهابی پس از حجامت مشاهده کرده‌اند، اما مشخص نیست این تغییرات از نظر بالینی چه اهمیتی دارند یا آیا می‌توانند در درمان بیماری‌های جدی مانند سرطان نقشی ایفا کنند.

آیا حجامت خون را «تصفیه» می‌کند؟

این یکی از رایج‌ترین باورهایی است که درباره حجامت مطرح می‌شود.

از دیدگاه پزشکی مدرن، پاسخ این سؤال خیر است.

بدن انسان دارای سیستم‌های بسیار پیچیده‌ای برای پاکسازی مواد زائد است که مهم‌ترین آن‌ها عبارت‌اند از:

• کبد
• کلیه‌ها
• ریه‌ها
• دستگاه لنفاوی
• سیستم ایمنی

این اندام‌ها به‌طور مداوم مواد زائد، سموم و فرآورده‌های متابولیک را از بدن حذف می‌کنند. تاکنون هیچ مطالعه معتبر و باکیفیتی نشان نداده است که خروج مقدار کمی خون در حجامت بتواند این فرآیندهای طبیعی را تقویت کند یا موجب «پاکسازی بدن» شود.

به همین دلیل، سازمان‌های علمی و انجمن‌های سرطان، ادعای «سم‌زدایی بدن با حجامت» را تأیید نکرده‌اند.

آیا حجامت می‌تواند سلول‌های سرطانی را از بدن خارج کند؟

پاسخ علمی و مستند خیر است.

سلول‌های سرطانی معمولاً در داخل تومور یا در جریان خون و سیستم لنفاوی در شرایط خاص حضور دارند. این سلول‌ها با خارج شدن مقدار کمی خون از پوست حذف نمی‌شوند و هیچ مکانیسم زیستی شناخته‌شده‌ای وجود ندارد که نشان دهد حجامت می‌تواند رشد تومور را متوقف کند یا سلول‌های سرطانی را از بدن خارج سازد.

به همین دلیل، اگر فردی به امید درمان سرطان فقط به حجامت تکیه کند و درمان‌های استاندارد را به تأخیر بیندازد، ممکن است فرصت طلایی درمان مؤثر را از دست بدهد.

حجامت را نباید با درمان سرطان اشتباه گرفت.
اگرچه برخی افراد پس از حجامت احساس سبکی یا کاهش موقت درد را گزارش می‌کنند، اما این احساس به معنای کوچک شدن تومور، از بین رفتن سلول‌های سرطانی یا درمان بیماری نیست. ارزیابی اثربخشی درمان سرطان تنها با معاینه پزشک، تصویربرداری و آزمایش‌های تخصصی امکان‌پذیر است.

یا حجامت در درمان سرطان مؤثر است؟ شواهد علمی چه می‌گویند؟

در سال‌های اخیر، علاقه به درمان‌های مکمل و طب سنتی در میان بیماران مبتلا به سرطان افزایش یافته است. بسیاری از بیماران به دنبال روش‌هایی هستند که بتوانند عوارض درمان را کاهش دهند یا شانس بهبودی را بیشتر کنند. در این میان، حجامت یکی از روش‌هایی است که گاهی ادعاهای اغراق‌آمیزی درباره آن مطرح می‌شود.

اما پزشکی مبتنی بر شواهد (Evidence-Based Medicine) تنها زمانی یک روش درمانی را تأیید می‌کند که اثربخشی و ایمنی آن در مطالعات باکیفیت، قابل تکرار و مستقل اثبات شده باشد. درباره حجامت و سرطان، چنین شواهدی تاکنون وجود ندارد.

شواهد علمی درباره حجامت و سرطان

برای ارزیابی علمی یک روش درمانی، پژوهشگران به «هر مطالعه» استناد نمی‌کنند. کیفیت مطالعه اهمیت بسیار زیادی دارد.

هرچه یک مطالعه طراحی علمی دقیق‌تر، تعداد شرکت‌کنندگان بیشتر و احتمال خطا کمتر باشد، ارزش علمی آن بالاتر است.

جدول زیر نشان می‌دهد هر نوع مطالعه چه جایگاهی در ارزیابی اثربخشی حجامت برای سرطان دارد.

قدرت شواهد علمی درباره حجامت و سرطان

نوع مطالعه	میزان اعتبار	وضعیت شواهد درباره حجامت
Clinical Guideline	⭐⭐⭐⭐⭐	توصیه‌ای به استفاده از حجامت برای درمان سرطان وجود ندارد.
Meta-analysis	⭐⭐⭐⭐⭐	شواهد کافی برای اثبات اثربخشی وجود ندارد.
Systematic Review	⭐⭐⭐⭐	کیفیت اغلب مطالعات پایین یا متوسط است.
Randomized Clinical Trial	⭐⭐⭐⭐	تعداد مطالعات محدود و نتایج غیرقطعی است.
Cohort Study	⭐⭐⭐	شواهد اندک
Case Report	⭐	برای نتیجه‌گیری کافی نیست.

چرا تاکنون حجامت به‌عنوان درمان سرطان پذیرفته نشده است؟

سه دلیل اصلی وجود دارد:

۱. مطالعات انسانی باکیفیت بسیار کم هستند.

بیشتر پژوهش‌های منتشرشده درباره حجامت:

• تعداد نمونه کمی دارند.
• گروه کنترل مناسبی ندارند.
• احتمال سوگیری (Bias) در آن‌ها زیاد است.
• در مراکز محدود انجام شده‌اند.
• قابل تعمیم به همه بیماران نیستند.

به همین دلیل، نتایج آن‌ها برای تغییر دستورالعمل‌های درمان سرطان کافی نیست.

۲. بیشتر پژوهش‌ها روی درد یا کیفیت زندگی انجام شده‌اند، نه درمان سرطان

نکته مهم این است که بسیاری از مطالعات حجامت اصلاً درباره درمان سرطان نبوده‌اند.

در برخی پژوهش‌ها، اثر احتمالی حجامت بر موارد زیر بررسی شده است:

• دردهای عضلانی
• دردهای اسکلتی
• کمردرد
• سردرد
• درد گردن
• برخی دردهای مزمن

اما این نتایج را نمی‌توان به درمان سرطان تعمیم داد.

۳. هیچ مطالعه‌ای کوچک شدن تومور را اثبات نکرده است.

اگر یک روش واقعاً سرطان را درمان کند، انتظار می‌رود بتواند یکی از این پیامدها را بهبود دهد:

• کوچک شدن تومور
• افزایش بقا
• کاهش عود بیماری
• کاهش متاستاز
• افزایش پاسخ به درمان

تاکنون هیچ مطالعه معتبر چنین اثری را برای حجامت نشان نداده است.

آیا حجامت سیستم ایمنی را تقویت می‌کند؟

این یکی از رایج‌ترین ادعاها درباره حجامت است.

برخی مطالعات آزمایشگاهی تغییراتی در بعضی سلول‌های ایمنی یا نشانگرهای التهابی گزارش کرده‌اند، اما این یافته‌ها چند محدودیت مهم دارند:

• تغییرات معمولاً موقتی بوده‌اند.
• تعداد شرکت‌کنندگان کم بوده است.
• نتایج مطالعات یکسان نبوده‌اند.
• مشخص نیست این تغییرات از نظر بالینی چه اهمیتی دارند.

مهم‌تر از همه اینکه:

حتی اگر حجامت بتواند برخی شاخص‌های آزمایشگاهی را تغییر دهد، این موضوع به معنای درمان سرطان نیست.

سیستم ایمنی سرطان بسیار پیچیده است و درمان‌های نوین مانند ایمونوتراپی بر مسیرهای مولکولی و سلولی کاملاً مشخصی اثر می‌گذارند؛ در حالی که هیچ مکانیسم اثبات‌شده‌ای برای اثر ضدسرطانی حجامت وجود ندارد.

آیا حجامت می‌تواند سلول‌های سرطانی را از بین ببرد؟

پاسخ علمی خیر است.

سلول‌های سرطانی در داخل تومور، بافت‌های اطراف یا در برخی موارد در جریان خون و سیستم لنفاوی قرار دارند.

خارج کردن چند میلی‌لیتر خون از پوست:

• سلول‌های سرطانی را خارج نمی‌کند.
• متاستاز را متوقف نمی‌کند.
• رشد تومور را کاهش نمی‌دهد.
• درمان سرطان محسوب نمی‌شود.

این ادعا تاکنون در هیچ مطالعه انسانی معتبر اثبات نشده است.

آیا حجامت باعث جلوگیری از عود سرطان می‌شود؟

در حال حاضر هیچ مدرک علمی معتبری وجود ندارد که نشان دهد حجامت بتواند:

• احتمال عود سرطان را کاهش دهد.
• احتمال متاستاز را کم کند.
• طول عمر بیماران را افزایش دهد.
• بقای بدون بیماری (Disease-Free Survival) را بیشتر کند.

بنابراین پزشکان انکولوژی چنین ادعایی را تأیید نمی‌کنند.

هشدار مهم

برخی بیماران پس از انجام حجامت احساس می‌کنند حال عمومی آن‌ها بهتر شده است.

این موضوع ممکن است دلایل مختلفی داشته باشد، از جمله:

• اثر پلاسبو (Placebo Effect)
• کاهش موقت تنش عضلانی
• احساس آرامش روانی
• انتظار مثبت از درمان

اما این احساس بهتر شدن، معادل درمان سرطان نیست. تنها روش‌های استاندارد مانند تصویربرداری (CT، MRI، PET)، آزمایش‌های تخصصی و ارزیابی پزشک می‌توانند نشان دهند که سرطان واقعاً به درمان پاسخ داده است یا خیر.

نظر راهنماهای معتبر جهانی چیست؟

یکی از بهترین راه‌ها برای قضاوت درباره یک روش درمانی، بررسی توصیه‌های انجمن‌های علمی معتبر است.

راهنماهای NCCN

در راهنماهای به‌روز NCCN، حجامت به‌عنوان درمان سرطان یا روش کاهش خطر عود سرطان توصیه نشده است.

راهنماهای ASCO

انجمن آمریکایی انکولوژی بالینی (ASCO) نیز حجامت را به‌عنوان درمان مؤثر سرطان معرفی نکرده است.

راهنماهای ESMO

در راهنماهای ESMO، تأکید اصلی بر استفاده از درمان‌های مکملی است که شواهد مناسبی برای کاهش علائم یا بهبود کیفیت زندگی دارند. حجامت در فهرست درمان‌های توصیه‌شده قرار ندارد.

مؤسسه ملی سرطان آمریکا (NCI)

NCI نیز اعلام می‌کند که بسیاری از درمان‌های مکمل ممکن است برای کاهش برخی علائم مورد مطالعه قرار گیرند، اما هیچ‌یک نباید جایگزین درمان استاندارد سرطان شوند. درباره حجامت نیز شواهد کافی برای اثربخشی ضدسرطانی وجود ندارد.

آیا تحقیقات درباره حجامت ادامه دارد؟

بله.

پژوهشگران همچنان در حال بررسی اثرات احتمالی حجامت بر مواردی مانند:

• درد
• التهاب
• کیفیت زندگی
• خستگی
• علائم عضلانی

هستند.

اما حتی اگر در آینده فوایدی برای برخی علائم تأیید شود، این موضوع به معنای درمان سرطان نخواهد بود.

اگر فردی مدعی شد که حجامت سرطان را درمان می‌کند یا می‌تواند جایگزین شیمی‌درمانی و جراحی شود، این ادعا با شواهد علمی معتبر تا سال ۲۰۲۶ همخوانی ندارد و ممکن است باعث تأخیر در درمان مؤثر و کاهش شانس کنترل بیماری شود.

هرگز درمان استاندارد سرطان را به امید حجامت متوقف نکنیدیکی از خطرناک‌ترین پیامدهای باور به درمان‌های اثبات‌نشده، به تعویق انداختن درمان استاندارد است. در بسیاری از سرطان‌ها، شروع به‌موقع جراحی، شیمی‌درمانی، پرتودرمانی یا ایمونوتراپی می‌تواند تأثیر مستقیمی بر شانس کنترل بیماری و بقای بیمار داشته باشد. جایگزین کردن این درمان‌ها با حجامت یا سایر روش‌های فاقد شواهد علمی ممکن است فرصت درمان مؤثر را از بین ببرد.

آیا بیماران مبتلا به سرطان می‌توانند حجامت انجام دهند؟

بسیاری از بیماران پس از تشخیص سرطان به دنبال روش‌هایی هستند که بتوانند در کنار درمان‌های اصلی، احساس بهتری داشته باشند یا عوارض درمان را کاهش دهند. در این میان، برخی افراد از پزشک خود درباره امکان انجام حجامت سؤال می‌کنند یا تحت تأثیر توصیه اطرافیان قرار می‌گیرند.

پاسخ این سؤال برای همه بیماران یکسان نیست؛ زیرا ایمنی حجامت به عوامل متعددی بستگی دارد، از جمله:

• نوع سرطان
• مرحله بیماری
• وضعیت سیستم ایمنی
• تعداد پلاکت‌ها
• میزان هموگلوبین
• نوع درمان ضدسرطان
• وجود زخم یا متاستاز پوستی
• مصرف داروهای رقیق‌کننده خون

به همین دلیل، پزشکان انکولوژی پیش از هرگونه درمان مکمل، وضعیت عمومی بیمار را به‌دقت ارزیابی می‌کنند.

آیا همه بیماران سرطانی در معرض خطر یکسان هستند؟

خیر.

خطر انجام حجامت در بیماران مختلف کاملاً متفاوت است. برخی بیماران ممکن است پس از پایان درمان و با طبیعی بودن آزمایش‌های خون، شرایط متفاوتی نسبت به فردی داشته باشند که هم‌اکنون تحت شیمی‌درمانی است.

جدول زیر این تفاوت را نشان می‌دهد.

مهم‌ترین نگرانی پزشکان درباره حجامت در بیماران سرطانی

۱. افزایش خطر خونریزی

یکی از شایع‌ترین عوارض بسیاری از داروهای ضدسرطان، کاهش تعداد پلاکت‌ها (Thrombocytopenia) است.

پلاکت‌ها نقش اصلی در انعقاد خون دارند. زمانی که تعداد آن‌ها کاهش پیدا کند، حتی خراش‌های کوچک نیز ممکن است باعث خونریزی طولانی‌مدت شوند.

از آنجا که حجامت تر با ایجاد برش‌های سطحی همراه است، انجام آن در بیمارانی که پلاکت پایینی دارند می‌تواند خطرناک باشد.

علائمی که ممکن است نشان‌دهنده کاهش پلاکت باشند:

• خونریزی لثه
• خونریزی بینی
• کبودی‌های بدون علت
• لکه‌های قرمز ریز روی پوست (پتشی)
• خونریزی طولانی پس از زخم‌های کوچک

در صورت وجود این علائم، انجام حجامت می‌تواند وضعیت بیمار را بدتر کند.

۲. افزایش خطر عفونت

بسیاری از بیماران سرطانی در طول درمان دچار نوتروپنی (Neutropenia) می‌شوند؛ یعنی تعداد گلبول‌های سفید دفاعی آن‌ها کاهش می‌یابد.

در چنین شرایطی، حتی یک خراش کوچک روی پوست ممکن است راه ورود باکتری‌ها یا قارچ‌ها به بدن باشد.

عفونت در بیمار مبتلا به نوتروپنی ممکن است:

• به‌سرعت پیشرفت کند.
• نیاز به بستری ایجاد کند.
• باعث سپسیس (عفونت شدید خون) شود.
• حتی جان بیمار را تهدید کند.

به همین دلیل، پیشگیری از هرگونه آسیب غیرضروری به پوست یکی از اصول مهم مراقبت از این بیماران است.

۳. تأخیر در ترمیم زخم

سرطان، سوءتغذیه، کاهش پروتئین‌های بدن، شیمی‌درمانی و برخی داروهای هدفمند می‌توانند روند ترمیم زخم را کند کنند.

در نتیجه، محل حجامت ممکن است:

• دیرتر ترمیم شود.
• مستعد عفونت باشد.
• جای زخم باقی بگذارد.
• باعث درد طولانی‌مدت شود.

۴. افزایش احتمال انتقال عفونت

اگر تجهیزات حجامت کاملاً استریل نباشند، احتمال انتقال بیماری‌های عفونی مانند:

• هپاتیت B
• هپاتیت C
• HIV
• عفونت‌های باکتریایی پوست

وجود دارد.

این خطر برای همه افراد مهم است، اما در بیماران سرطانی که سیستم ایمنی ضعیف‌تری دارند، اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.

آیا حجامت می‌تواند کیفیت زندگی بیماران سرطانی را بهتر کند؟

این سؤال یکی از موضوعات مورد توجه پژوهشگران در سال‌های اخیر بوده است.

برخی مطالعات کوچک نشان داده‌اند که ممکن است بعضی بیماران پس از حجامت، کاهش موقتی در موارد زیر را تجربه کنند:

• دردهای عضلانی
• احساس گرفتگی عضلات
• اضطراب
• احساس خستگی

اما باید به چند نکته مهم توجه کرد:

• کیفیت بیشتر این مطالعات پایین یا متوسط بوده است.
• تعداد شرکت‌کنندگان کم بوده است.
• نتایج در مطالعات مختلف یکسان نبوده است.
• اثرات مشاهده‌شده معمولاً کوتاه‌مدت بوده‌اند.

بنابراین، هنوز نمی‌توان نتیجه گرفت که حجامت یک روش مؤثر برای بهبود کیفیت زندگی بیماران سرطانی است.

احساس بهتر شدن با درمان بیماری تفاوت دارد

ممکن است فرد پس از انجام یک درمان مکمل احساس آرامش بیشتری داشته باشد یا درد او برای مدتی کاهش یابد، اما این موضوع به معنای درمان سرطان یا کنترل رشد تومور نیست.

بهبود کیفیت زندگی و درمان سرطان دو مفهوم کاملاً متفاوت هستند و نباید با یکدیگر اشتباه گرفته شوند.

آیا حجامت می‌تواند با داروهای سرطان تداخل داشته باشد؟

خود حجامت معمولاً تداخل دارویی مستقیم ایجاد نمی‌کند، اما ممکن است اثرات برخی داروها را از نظر بالینی تشدید کند.

برای مثال، در بیمارانی که داروهای ضدانعقاد یا داروهای کاهش‌دهنده پلاکت دریافت می‌کنند، خطر خونریزی پس از حجامت بیشتر می‌شود.

همچنین در بیمارانی که داروهای سرکوب‌کننده سیستم ایمنی مصرف می‌کنند، احتمال عفونت افزایش می‌یابد.

چون حجامت طبیعی است، پس برای بیماران سرطانی هم بی‌خطر است.»

❌ این تصور نادرست است.

«طبیعی بودن» یک روش درمانی به‌تنهایی به معنای «ایمن بودن» نیست. بسیاری از مواد و روش‌های طبیعی نیز می‌توانند در شرایط خاص عوارض جدی ایجاد کنند. در بیماران سرطانی، ارزیابی ایمنی هر درمان مکمل باید بر اساس وضعیت بالینی فرد و شواهد علمی انجام شود، نه صرفاً طبیعی بودن آن.

فواید و عوارض حجامت در بیماران سرطانی؛ واقعیت‌ها و شواهد علمی

بیماران مبتلا به سرطان معمولاً با علائمی مانند درد، خستگی، اضطراب، بی‌خوابی و کاهش کیفیت زندگی مواجه هستند. طبیعی است که بسیاری از آن‌ها به دنبال روش‌های مکمل برای کاهش این مشکلات باشند.

اما هر درمان مکمل باید با دو سؤال اساسی ارزیابی شود:

1. آیا واقعاً مؤثر است؟
2. آیا برای این بیمار ایمن است؟

در مورد حجامت، پاسخ این دو سؤال به یک اندازه اهمیت دارد؛ زیرا حتی اگر برخی افراد احساس بهبودی موقت داشته باشند، این احساس نباید باعث نادیده گرفتن خطرات احتمالی شود.

فواید احتمالی حجامت در بیماران مبتلا به سرطان

تا امروز، هیچ مطالعه معتبری نشان نداده است که حجامت بتواند سرطان را درمان کند؛ با این حال، پژوهشگران اثر احتمالی آن را بر برخی علائم همراه سرطان بررسی کرده‌اند.

۱. کاهش موقت دردهای عضلانی و اسکلتی

بعضی بیماران پس از شیمی‌درمانی یا درمان‌های هورمونی دچار دردهای عضلانی و مفصلی می‌شوند.

چند مطالعه کوچک گزارش کرده‌اند که حجامت ممکن است در برخی افراد باعث کاهش موقتی شدت درد شود، اما:

• تعداد بیماران کم بوده است.
• مدت پیگیری کوتاه بوده است.
• کیفیت مطالعات بالا نبوده است.

بنابراین، هنوز نمی‌توان آن را به‌عنوان یک روش استاندارد برای کنترل درد در بیماران سرطانی توصیه کرد.

۲. احساس آرامش و کاهش استرس

برخی بیماران پس از انجام حجامت احساس آرامش بیشتری را گزارش می‌کنند.

این اثر ممکن است به عوامل مختلفی مرتبط باشد، از جمله:

• کاهش تنش عضلات
• اثر پلاسبو
• احساس دریافت مراقبت
• انتظار ذهنی مثبت

با این حال، کاهش استرس به معنای کنترل سرطان نیست و نباید با اثربخشی ضدسرطانی اشتباه گرفته شود.

۳. بهبود موقت کیفیت زندگی

در چند مطالعه محدود، برخی بیماران بهبود نسبی در کیفیت زندگی یا احساس کلی سلامت را گزارش کرده‌اند.

اما نکته مهم این است که:

• این نتایج در همه مطالعات تکرار نشده‌اند.
• تفاوت معنی‌داری با گروه کنترل در بسیاری از پژوهش‌ها مشاهده نشده است.
• کیفیت شواهد برای نتیجه‌گیری قطعی کافی نیست.

آیا حجامت می‌تواند خستگی ناشی از سرطان را کاهش دهد؟

خستگی مرتبط با سرطان (Cancer-Related Fatigue) یکی از شایع‌ترین و آزاردهنده‌ترین عوارض بیماری و درمان آن است.

تا امروز، هیچ شواهد قوی نشان نداده‌اند که حجامت بتواند این نوع خستگی را به‌طور مؤثر کاهش دهد.

در مقابل، برای روش‌هایی مانند:

• ورزش منظم و متناسب با توان بیمار
• توانبخشی
• اصلاح کم‌خونی در صورت وجود
• مشاوره تغذیه
• درمان اختلالات خواب

شواهد علمی بسیار قوی‌تری وجود دارد.

عوارض احتمالی حجامت در بیماران سرطانی

برخلاف فواید احتمالی که عمدتاً محدود و نامطمئن هستند، برخی خطرات حجامت به‌خوبی شناخته شده‌اند.

۱. خونریزی

در بیماران مبتلا به سرطان، به‌ویژه کسانی که:

• پلاکت پایین دارند،
• داروهای ضدانعقاد مصرف می‌کنند،
• یا تحت شیمی‌درمانی هستند،

حتی خراش‌های کوچک ناشی از حجامت می‌تواند باعث خونریزی قابل‌توجه شود.

۲. عفونت

ایجاد هرگونه بریدگی روی پوست، در صورت رعایت نکردن اصول استریل یا ضعف سیستم ایمنی بیمار، خطر ورود میکروب‌ها را افزایش می‌دهد.

عفونت ممکن است از یک التهاب پوستی ساده شروع شود و در بیماران با نقص ایمنی به عفونت شدید یا حتی سپسیس منجر شود.

۳. آسیب پوستی

حجامت می‌تواند باعث:

• کبودی
• تاول
• التهاب
• درد
• ایجاد اسکار
• تغییر رنگ پوست

شود.

در بیمارانی که پرتودرمانی دریافت کرده‌اند، پوست معمولاً حساس‌تر است و احتمال بروز این عوارض بیشتر خواهد بود.

۴. تأخیر در شروع درمان سرطان

یکی از جدی‌ترین پیامدهای غیرمستقیم، اتکا به حجامت به‌جای درمان‌های اثبات‌شده است.

اگر بیمار به امید درمان با حجامت:

• جراحی را به تعویق بیندازد،
• شیمی‌درمانی را شروع نکند،
• یا پرتودرمانی را رد کند،

ممکن است شانس درمان مؤثر به‌طور قابل توجهی کاهش یابد.

آیا حجامت باعث انتشار سرطان در بدن می‌شود؟

این سؤال نیز یکی از دغدغه‌های رایج بیماران است.

پاسخ کوتاه:

هیچ مدرک علمی معتبری وجود ندارد که نشان دهد خودِ حجامت باعث پخش شدن سلول‌های سرطانی در بدن می‌شود.

اما این به معنای بی‌خطر بودن آن نیست.

خطر اصلی حجامت در بیماران مبتلا به سرطان بیشتر مربوط به:

• خونریزی،
• عفونت،
• آسیب پوستی،
• و ایجاد اختلال در روند درمان

است، نه انتشار مستقیم سلول‌های سرطانی.

آیا حجامت باعث تقویت سیستم ایمنی می‌شود؟

تبلیغات بسیاری ادعا می‌کنند که حجامت سیستم ایمنی را «تقویت» می‌کند.

واقعیت علمی پیچیده‌تر است.

سیستم ایمنی انسان از ده‌ها نوع سلول، صدها مولکول پیام‌رسان و مسیرهای تنظیمی تشکیل شده است. تغییر موقت بعضی نشانگرهای التهابی در چند مطالعه کوچک، به معنای تقویت واقعی عملکرد سیستم ایمنی یا افزایش توان بدن برای مقابله با سرطان نیست.

به همین دلیل، متخصصان سرطان این ادعا را تأیید نمی‌کنند.

مراقب تبلیغات غیرعلمی باشید

اگر با ادعاهایی مانند موارد زیر مواجه شدید، با دیده تردید به آن‌ها نگاه کنید:

• «حجامت سلول‌های سرطانی را خارج می‌کند.»
• «فقط با سه جلسه حجامت سرطان درمان می‌شود.»
• «شیمی‌درمانی لازم نیست؛ حجامت کافی است.»
• «حجامت بدن را از سرطان پاکسازی می‌کند.»
• «همه بیماران سرطانی باید حجامت شوند.»

هیچ‌یک از این ادعاها با شواهد علمی معتبر و راهنماهای بین‌المللی همخوانی ندارند.

چک‌لیست قبل از فکر کردن به حجامت

پیش از انجام حجامت، این پرسش‌ها را از خود بپرسید:

• آیا پزشک انکولوژیست من از این تصمیم اطلاع دارد؟
• آیا آزمایش CBC اخیر من طبیعی است؟
• آیا پلاکت و گلبول سفید کافی دارم؟
• آیا در حال دریافت شیمی‌درمانی یا پرتودرمانی هستم؟
• آیا داروی رقیق‌کننده خون مصرف می‌کنم؟
• آیا مزیت این کار بر خطرات احتمالی آن می‌چربد؟

اگر پاسخ هر یک از این پرسش‌ها نامشخص است، انجام حجامت باید تا زمان ارزیابی پزشک به تعویق بیفتد.

خطرات حجامت در دوران شیمی‌درمانی، پرتودرمانی، ایمونوتراپی و درمان‌های نوین سرطان

درمان‌های امروزی سرطان، مانند شیمی‌درمانی، پرتودرمانی، ایمونوتراپی و درمان‌های هدفمند، توانسته‌اند طول عمر و کیفیت زندگی بسیاری از بیماران را بهبود بخشند. با این حال، این درمان‌ها ممکن است تغییراتی در عملکرد سیستم ایمنی، پوست، مغز استخوان و فرآیند ترمیم زخم ایجاد کنند.

به همین دلیل، تصمیم درباره انجام هر درمان مکمل، از جمله حجامت، باید با در نظر گرفتن نوع درمان و وضعیت بالینی بیمار انجام شود.

حجامت در دوران شیمی‌درمانی

جمع‌بندی: در بیشتر موارد، انجام حجامت در زمان شیمی‌درمانی توصیه نمی‌شود.

شیمی‌درمانی علاوه بر سلول‌های سرطانی، می‌تواند سلول‌های سالمی را که سرعت تقسیم بالایی دارند نیز تحت تأثیر قرار دهد. مهم‌ترین آن‌ها سلول‌های مغز استخوان هستند که مسئول تولید گلبول‌های سفید، گلبول‌های قرمز و پلاکت‌ها هستند.

این تغییرات می‌توانند باعث بروز مشکلات زیر شوند:

• کاهش گلبول سفید (نوتروپنی)
• کاهش پلاکت (ترومبوسیتوپنی)
• کم‌خونی
• افزایش احتمال عفونت
• افزایش احتمال خونریزی
• کند شدن ترمیم زخم

در چنین شرایطی، ایجاد خراش روی پوست برای انجام حجامت ممکن است خطرناک باشد.

چرا نوتروپنی اهمیت دارد؟

اگر تعداد نوتروفیل‌ها به‌شدت کاهش یابد، حتی باکتری‌های طبیعی موجود روی پوست نیز می‌توانند باعث عفونت شوند.

بنابراین، ایجاد هرگونه بریدگی غیرضروری روی پوست در این بیماران منطقی نیست.

اگر پلاکت پایین باشد چه اتفاقی می‌افتد؟

پلاکت‌ها نقش اصلی در انعقاد خون دارند.

زمانی که پلاکت پایین باشد، ممکن است:

• خونریزی محل حجامت دیر بند بیاید.
• کبودی وسیع ایجاد شود.
• نیاز به تزریق پلاکت پیدا شود.
• در موارد شدید، خونریزی خطرناک رخ دهد.

حجامت در دوران پرتودرمانی

جمع‌بندی: انجام حجامت روی ناحیه‌ای که پرتودرمانی شده یا در حال پرتودرمانی است، معمولاً توصیه نمی‌شود.

پرتودرمانی ممکن است باعث تغییراتی در پوست شود، از جمله:

• قرمزی
• خشکی
• نازک شدن پوست
• التهاب
• حساسیت
• پوسته‌ریزی

در این شرایط، پوست نسبت به آسیب بسیار حساس‌تر است.

حجامت می‌تواند:

• التهاب را تشدید کند.
• ترمیم پوست را به تأخیر بیندازد.
• احتمال عفونت را افزایش دهد.
• باعث ایجاد زخم شود.

آیا بعد از پایان پرتودرمانی می‌توان حجامت انجام داد؟

پاسخ برای همه بیماران یکسان نیست.

اگر پوست کاملاً ترمیم شده باشد، آزمایش‌های خون طبیعی باشند و پزشک معالج مشکلی نبیند، ممکن است در برخی بیماران محدود امکان بررسی این موضوع وجود داشته باشد؛ اما هیچ توصیه عمومی برای انجام حجامت پس از پرتودرمانی وجود ندارد.

حجامت در دوران ایمونوتراپی

ایمونوتراپی یکی از مهم‌ترین پیشرفت‌های درمان سرطان در سال‌های اخیر است.

برخلاف شیمی‌درمانی، این درمان مستقیماً سلول‌های سرطانی را نمی‌کشد؛ بلکه سیستم ایمنی را برای مقابله با سرطان فعال می‌کند.

در حال حاضر:

• هیچ مطالعه معتبری وجود ندارد که نشان دهد حجامت اثر ایمونوتراپی را افزایش می‌دهد.
• هیچ مطالعه‌ای نیز اثبات نکرده که حجامت پاسخ به ایمونوتراپی را بهتر می‌کند.

از سوی دیگر، اگر بیمار دچار عوارض ایمنی ناشی از ایمونوتراپی شده باشد (مانند التهاب پوست، ریه یا روده)، انجام حجامت ممکن است مشکلات جدیدی ایجاد کند.

حجامت در درمان‌های هدفمند (Targeted Therapy)

داروهای هدفمند روی مسیرهای مولکولی خاص سلول‌های سرطانی اثر می‌گذارند.

برخی از این داروها ممکن است باعث:

• اختلال ترمیم زخم
• تغییرات پوستی
• افزایش حساسیت پوست
• افزایش احتمال خونریزی

شوند.

بنابراین، تصمیم درباره انجام حجامت در این بیماران باید به‌صورت کاملاً فردی گرفته شود.

حجامت پس از پیوند مغز استخوان

جمع‌بندی: در بیماران پیوند مغز استخوان، انجام حجامت معمولاً تا زمان بازگشت کامل عملکرد سیستم ایمنی توصیه نمی‌شود.

این بیماران معمولاً:

• سیستم ایمنی بسیار ضعیفی دارند.
• داروهای سرکوب‌کننده ایمنی مصرف می‌کنند.
• مستعد عفونت هستند.

به همین دلیل، ایجاد هرگونه آسیب پوستی می‌تواند پیامدهای جدی داشته باشد.

وضعیت ایمنی حجامت و سرطان

نوع درمان	وضعیت انجام حجامت	علت اصلی نگرانی
شیمی‌درمانی	❌ معمولاً توصیه نمی‌شود	نوتروپنی، خونریزی
پرتودرمانی	❌ روی ناحیه درمان‌شده توصیه نمی‌شود	آسیب پوست
ایمونوتراپی	⚠️ نیاز به نظر پزشک	عوارض ایمنی
درمان هدفمند	⚠️ ارزیابی فردی	اختلال ترمیم زخم
هورمون‌درمانی	⚠️ بسته به شرایط بیمار	ارزیابی بالینی
پیوند مغز استخوان	❌ معمولاً ممنوع	نقص ایمنی شدید

کلام آخر

حجامت یکی از شناخته‌شده‌ترین روش‌های طب سنتی است، اما محبوب بودن یک روش به معنای اثبات اثربخشی آن نیست. بر اساس شواهد علمی موجود تا سال ۲۰۲۶، هیچ مدرک معتبری وجود ندارد که نشان دهد حجامت می‌تواند سرطان را درمان کند، از عود بیماری جلوگیری کند یا جایگزین درمان‌های استاندارد شود.

در مقابل، در برخی بیماران مبتلا به سرطان، به‌ویژه افرادی که تحت شیمی‌درمانی، پرتودرمانی یا پیوند مغز استخوان قرار دارند، انجام حجامت ممکن است خطر خونریزی، عفونت یا اختلال در روند درمان را افزایش دهد.

اگر به استفاده از درمان‌های مکمل علاقه‌مند هستید، بهترین کار این است که این موضوع را با پزشک یا تیم درمان خود در میان بگذارید. امروزه روش‌های متعددی با پشتوانه علمی قوی‌تر برای بهبود کیفیت زندگی بیماران سرطانی وجود دارد که می‌توانند با ایمنی بیشتر، در کنار درمان استاندارد به کار گرفته شوند.

اگر درباره حجامت، درمان‌های مکمل یا مراقبت از بیماران مبتلا به سرطان سؤال یا تجربه‌ای دارید، آن را در بخش دیدگاه‌های سایت دکتر پیام آزاده با ما و سایر خوانندگان به اشتراک بگذارید. همچنین اگر این مقاله برای شما مفید بوده است، آن را با افرادی که ممکن است به این اطلاعات نیاز داشته باشند، به اشتراک بگذارید.